The not so silent watcher: A Personal Top 20 of Gangster Films

'Το blog αυτό ξεκίνησε ως μία προσπάθεια εξωτερίκευσης ιδεών,πληροφοριών,απόψεων,αλλά και γνώσεων ενός θεατή ταινιών.Αναγνωρίζοντας αυτήν την 'ανάγκη' θέλησα να δανείσω τον ιστότοπο αυτόν ως όχημα σε κάποιους φίλους,ώστε να μοιραστούν μαζί μας τις αρκετά ενδιαφέρουσες,τουλάχιστον,απόψεις τους.Ξεκινάω με τον πρώτο guest του The Not So Silent Watcher ο οποίος βγάζει το μεράκι του για τα gangster films σε μία λίστα των 20 αγαπημένων του,εμβληματικών ταινιών του είδους.Παραδίδω τα ηνία.Give it up for George Nyktar!'

Στο σημερινό αφιέρωμα θα αναφερθούμε στις γκανγκστερικές ταινίες, ένα είδος ιδιαίτερα αγαπητό. Φαίνεται λίγο οξύμωρο να μας αρέσουν ταινίες που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα. Βλέποντας όμως τους ήρωες τέτοιων ταινιών δημιουργείται σταδιακά μια συμπάθεια που πηγάζει από τις αξίες οι οποίες καθοδηγούν τις πράξεις τους, τις αξίες της οικογένειας, της φιλίας, του σεβασμού και της αφοσίωσης. Αρκεί βέβαια να μην οδηγούνται από τα πάθη τους και καταλήξουν στον ρόλο του αντι-ήρωα. Από την άλλη μπορεί απλά να μας αρέσουν ποιοτικές, «αντρικές» ταινίες με πρωταγωνιστές cool τύπους που φαίνεται να έχουν τα πάντα. Ή και τίποτα. Πέρα βέβαια από αυτές τις προσωπικές αναλύσεις, οι γκανγκστερικές ταινίες είναι ένα είδος που μας έχει προσφέρει μερικά από τα αριστουργήματα της 7^ης τέχνης.

Ακολουθεί μία λίστα με τις 20 καλύτερες γκανγκστερικές ταινίες κατά τη γνώμη μου, στις οποίες προσπάθησα να τοποθετήσω ταινίες με διαφορετικά χαρακτηριστικά είτε σκηνοθετικά, είτε σεναριακά. Η λίστα περιέχει ταινίες και από τον παγκόσμιο κινηματογράφο για μεγαλύτερη ποικιλία, καθώς η θεματολογία των ταινιών αυτών εμφανίζεται παντού ανά τον κόσμο. Τέλος, παρόμοιες δουλειές από τον ίδιο σκηνοθέτη απλά θα αναφερθούν και στην λίστα θα μπει, κατά τη γνώμη μου πάντα, η καλύτερη, χωρίς αυτό να απαγορεύει 2 ή και 3 ταινίες από τον ίδιο δημιουργό όταν έχει να μας προσφέρει κάτι διαφορετικό.

Όπως κάθε λίστα έτσι και αυτή είναι η ιδανική αφορμή για διαφωνίες. Ξεκινάμε λοιπόν την αντίστροφη μέτρηση και αναμένω τις διαφωνίες σας.

20. KILLING THEM SOFTLY (USA, 2012)

Μια ληστεία σε λέσχη πόκερ θα φέρει οικονομικές αναταραχές σε μία συνοικία της Αμερικής, όπου επαγγελματίες δολοφόνοι ψάχνουν τους ενόχους. Η ταινία ακολουθεί την οικονομική κατάσταση της Αμερικής όπου ακούμε συνεχώς πολιτικές ομιλίες του προέδρου Μπους, αλλά και του νικητή των επόμενων εκλογών, Ομπάμα. Μια κριτική στο American dream από τον σκηνοθέτη Andrew Dominik αλλά και της γενικότερης οικονομικής κατάστασης της Αμερικής, με το ζουμί να κρύβεται στις τελευταίες ατάκες δια στόματος Brad Pitt. Με μια ιδιαίτερη σκηνοθεσία, πλάνα με χρήση slow motion, αργούς ρυθμούς και ασυνήθιστους διαλόγους η ταινία εμφανίζει ελάχιστη δράση για το είδος της και δεν ενδείκνυται για τους λάτρεις της περιπέτειας.

19. MILLER'S CROSSING (USA, 1990)

Παράνομος τζόγος, εκβιασμοί, συγκρούσεις μεταξύ συμμοριών και ανάμεσά τους μια μοιραία γυναίκα και ένας πρωταγωνιστής που θυμίζει τον ρόλο του Clint Eastwood στο ‘Α Fistful of Dollars’. Αυτά αποτελούν τα βασικά στοιχεία αυτής της γκανγκστερικής ταινίας των αδερφών Coen, όπου διακρίνουμε το ιδιαίτερο χιούμορ των δημιουργών που κάνουν ακόμα και μια ταινία αυτού του είδους διασκεδαστική. Με μια δόση παρωδίας αλλά και στοιχεία νουάρ δημιουργούν μια από τις καλύτερες τους ταινίες.

18. OUTRAGE (JAPAN, 2010)

Μεταφερόμαστε στην Ιαπωνία όπου γνωρίζουμε την ιαπωνική μαφία Γιακούζα, και παρακολουθούμε τις συνεχείς διαμάχες για εξουσία. Ο πολύ καλός σκηνοθέτης αλλά και ηθοποιός Takeshi Kitano με το μοναδικό του στυλ μας δίνει μια ταινία με έντονη δράση, ωραίες ερμηνείες αλλά και μπόλικη ωμή βία που μπορεί να δυσκολέψει κάποιους στην παρακολούθηση. Οι φαν των ασιατικών ταινιών μπορούν να βρουν και άλλες ανάλογες δουλειές του σκηνοθέτη, όπως το sequel της ταινίας δύο χρόνια μετά αλλά και το επίσης πολύ καλό Brother (2000).

17. DONNIE BRASKO (USA, 1997)

Η ιστορία ενός κρυφού πράκτορα του FBI ο οποίος θα εισχωρήσει στους κύκλους της μαφίας, με την ταινία να εστιάζει στην σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ του πράκτορα (Johnny Depp) και ενός μαφιόζου (Al Pacino) ο οποίος λειτουργεί ως μέντοράς του. Πολύ καλό σενάριο, ακολουθεί τα πρότυπα κλασικών ταινιών του είδους χωρίς να χάνει το ενδιαφέρον του. Ο Al Pacino σε έναν γνωστό για τον ίδιο ρόλο είναι πειστικότατος αλλά εντύπωση προκαλεί ο Johnny Depp ο οποίος αποδεικνύει ότι είναι πολύ καλός ηθοποιός και χωρίς έντονο μακιγιάζ.

16. INFERNAL AFFAIRS (HONG KONG, 2002)

Από τη μία ένας αστυνομικός ο οποίος είναι πληροφοριοδότης της μαφίας και από την άλλη ένας κρυφός αστυνομικός που εργάζεται για την μαφία. Σας θυμίζει κάτι; Αν ναι τότε έχετε δίκιο. Η ταινία αυτή αποτελεί την έμπνευση για το Departed του Scorsese το οποίο έδωσε (επιτέλους!) το όσκαρ στον σκηνοθέτη με αρκετά χρόνια καθυστέρηση. Η ταινία από το Χονγκ Κονγκ έχει μικρότερη διάρκεια από το Departed κάτι που την κάνει πιο «περιπετειώδη» με γρήγορο ρυθμό, ωραία πλάνα και δυναμικές ερμηνείες που κάνουν την ταινία προσιτή όχι μόνο στους σινεφίλ.

15. AMERICAN GANGSTER (USA, 2007)

Η ταινία μας μεταφέρει στο Χάρλεμ την δεκαετία του ‘70, όπου γνωρίζουμε την δράση ενός παγκοσμίου κλάσης έμπορο ναρκωτικών. Η αστυνομία από την άλλη πλευρά θα δημιουργήσει μια ειδική ομάδα στην προσπάθειά της να πατάξει το οργανωμένο έγκλημα. Ο Ridley Scott κάνει ότι καλύτερο έχουμε δει από τον ίδιο μετά το Gladiator, δημιουργώντας μια ταινία με μπόλικη δράση, αγωνία και καταπληκτικές ερμηνείες. Ο Denzel Washington ξεχωρίζει στον ρόλο του μεγαλέμπορου ναρκωτικών αλλά και ο Russell Crowe στον ρόλο του κυνηγού του.

14. ROMANZO CRIMINALE (ITALY, 2005)

Η ταινία ακολουθεί την πορεία 3 φίλων στην Ιταλία την δεκαετία του ’70 οι οποίοι ξεκίνησαν την «καριέρα» τους με μία απαγωγή ενός βαρόνου ναρκωτικών και στη συνέχεια δημιούργησαν την δική τους Αυτοκρατορία στη Ρώμη. Η ταινία είναι χωρισμένη σε 3 κεφάλαια με το καθένα να επικεντρώνεται και σε ένα μέλος της συμμορίας για καλύτερη κατανόηση και σκιαγράφηση των χαρακτήρων. Ξεκαθαρίσματα λογαρι-ασμών, ναρκωτικά, βία αλλά και έντονος ερωτισμός όπως κάθε γνήσια ιταλική ταινία που σέβεται τον εαυτό της.

13. RESERVOIR DOGS (USA, 1992)

Από την πρώτη του ταινία ο Tarantino δείχνει ότι έχει να φέρει κάτι καινούργιο στον χώρο του κινηματογράφου. Και αυτό το καταλαβαίνουμε από την πρώτη σκηνή όπου σε μια γκανγκστερική ταινία μια συμμορία που αποτελείται από κάθε …χρώμα που μπορεί κανείς να φανταστεί, προσπαθεί να ερμηνεύσει το τραγούδι ‘Like a Virgin’ της Madonna και εν συνεχεία μαλώνουν για την έννοια του φιλοδωρήματος. Από και πέρα βλέπουμε την προετοιμασία και την κατάληξη μιας ληστείας με τη χρήση της μη γραμμικής αφήγησης, κάτι που ο Tarantino κάνει εξαιρετικά δίνοντας μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Το καστ ιδανικό με ορισμένους νέους και ταλαντούχους ηθοποιούς (Buscemi, Roth, Madsen) τον ίδιο τον Tarantino αλλά και ορισμένους πιο έμπειρους όπως ο Keitel, με όλους τους προαναφερθέντες να εμφανίζονται και σε επόμενες ταινίες του σκηνοθέτη.

12. A BRONX TALE (USA, 1993)

Ένας νεαρός στο Μπρονξ γίνεται αυτόπτης μάρτυρας δολοφονίας η οποία εμπλέκει το 'αφεντικό' της γειτονιάς. Από την στιγμή όμως που δεν ομολογεί αναπτύσσεται μια ιδιαίτερη σχέση μεταξύ του μαφιόζου και του νεαρού, κάτι στο οποίο είναι αντίθετος ο πατέρας του. Ανάμεσα σε δύο πρότυπα με πολλές διαφορές αλλά και κοινές αξίες ο νεαρός προσπαθεί να βρει τον δικό του δρόμο. Η πρώτη σκηνοθετική δουλειά του De Niro τον φέρνει σε γνώριμα λημέρια. Ο ίδιος μας εκπλήσσει λίγο στον ρόλο του πατέρα και όχι σε αυτόν του μαφιόζου που τον έχουμε συνηθίσει. Έχοντας δουλέψει και μάθει όμως δίπλα στον σπουδαίο Scorsese, μας χαρίζει μια όμορφη και πάνω απ’ όλα ανθρώπινη ιστορία.

11. EASTERN PROMISES (USA – UK - CANADA, 2007)

Μια αγνώστων στοιχείων γυναίκα πεθαίνει κατά την γέννα με μοναδικό στοιχείο για την ταυτότητά της το ημερολόγιό της. Η μαία που βρήκε το ημερολόγιο (Naomi Watts) αναζητώντας την ταυτότητας της άτυχης γυναίκας θα βρεθεί στο στόχαστρο της ρώσικης μαφίας. Η καλύτερη ταινία του Cronenberg την τελευταία 15ετία χαρακτηρίζεται από ένα καλογραμμένο σενάριο, όχι πολύ γρήγορο αλλά σωστό ρυθμό αλλά και σκηνές ωμής βίας που μπορεί να κάνουν κάποιους λιγάκι ανήσυχους. Ωραίες ερμηνείες από τον Vincent Cassel (τον οποίο ξέραμε με τον αρκετά τιμητικό τίτλο «άντρας της Βellucci») και τον Viggo Mortensen (τον γνωστό σε όλους Aragorn) να ξεχωρίζει σε ρόλο οδηγού, νεκροθάφτη και όχι μόνο!

10. UNTOUCHABLES (USA, 1987)

Την εποχή της ποτοαπαγόρευσης στην Αμερική μεσουρανούσε ο Al Capone (De Niro) στον χώρο του οργανωμένου εγκλήματος. Για την αντιμετώπισή του θα δημιουργηθεί μια ομάδα αδιάφθορων αστυνομικών (λίγο δύσκολο για την εποχή) υπό της οδηγίες του Έλιοτ Νες (Kevin Costner). Μια από τις πιο ωραίες ταινίες της δεκαετίας του ‘80 από τον Brian De Palma, με την σκηνή στον σταθμό τρένων να αποτελεί μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές στην ιστορία του κινηματογράφου. Σε β’ ρόλους ξεχωρίζει ο Sean Connery στην καλύτερή του ερμηνεία αλλά και ο νεαρός τότε Andy Garcia.

9. CIDADE DE DEUS (BRAZIL, 2002)

Η ταινία μας μεταφέρει στις φτωχογειτονιές του Ρίο Ντε Τζανέιρο της δεκαετίας του ‘70 και του ‘80 όπου το οργανωμένο έγκλημα και η διακίνηση ναρκωτικών αποτελούσαν τρόπο ζωής. Ο Meirelles μας δίνει ένα από τα αριστουργήματα του λατινοαμερικάνικου κινηματογράφου με ένα σενάριο που θα μπορούσε να γίνει ταινία του Scorsese αλλά με μια πιο «σύγχρονη» σκηνοθεσία (κάτι από Tarantino ίσως;). Εξαιρετικές οι εικόνες από τις κακόφημες γειτονιές της Βραζιλίας, δοσμένες με έντονο ρεαλισμό που προξενούν αιτία προβληματισμού.

8. ROAD TO PERDITION (USA, 2002)

O γιος ενός μαφιόζου παρακολουθώντας τον πατέρα του εν ώρα υπηρεσίας θα βρεθεί σε δύσκολη θέση βλέποντας κάτι που προφανώς δεν έπρεπε. Θα μπορέσουν όμως μαζί με τον πατέρα του να διορθώσουν την κατάσταση; Ο σκηνοθέτης του American Beauty, Sam Mendes δημιουργεί μια πολύ ωραία γκανγκστερική ιστορία στα πρότυπα του Coppola με όμορφη ατμόσφαιρα, έντονες σκηνές δράσης αλλά και συγκινητικές σκηνές μεταξύ πατέρα και γιου. Ο Tom Hanks σε έναν ασυνήθιστο για αυτόν ρόλο είναι όπως πάντα καλός, ενώ ο Paul Newman δίνει την τελευταία του μεγάλη παράσταση.

7. LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS (UK,1998)

Μια παρτίδα πόκερ και δύο χαμένες καραμπίνες θα φέρουν αλυσιδωτές συγκρούσεις στον υπόκοσμο του Λονδίνου όπου όλοι προσπαθούν να ξεπληρώσουν αλλά λίγοι τελικά τα καταφέρνουν. Ο Guy Ritchie ακολουθώντας τα βήματα του Tarantino μεταφέρει την δράση στην Αγγλία και μας προσφέρει μια απολαυστική ταινία με γρήγορο ρυθμό, δράση, μπόλικο βρετανικό χιούμορ και ένα δυναμικό soundtrack που την παράσταση κλέβει ο Ζορμπάς του Μίκη Θεοδωράκη. Το καστ ταιριαστό για το ύφος της ταινίας με τον τραγουδιστή των Police, Sting σε ρόλο έκπληξη ενώ κινηματογραφικό ντεμπούτο κάνουν ο πρώην ποδοσφαιριστής Vinnie Jones και ο πρώην πρωταθλητής καταδύσεων (!) Jason Statham. Ακολούθησε το Snatch μια ανάλογη ταινία 2 χρόνια μετά.

6. SCARFACE (USA, 1983)

Η ιστορία του κουβανού Tony Montana ο οποίος φτάνοντας στην Αμερική θα δουλέψει αρχικά ως βαποράκι μέχρι να εξελιχθεί σε βαρόνο ναρκωτικών. Η άνοδος και η πτώση ενός μεγαλομανή και ματαιόδοξου τύπου που ήταν ευχαριστημένος μόνο αν εφάρμοζε το μότο του, «the world is yours». Remake της κλασικής και πολύ καλής για την εποχή της (1932) ταινία του Hawks από τον Brian De Palma. Το remake κερδίζει εξαιτίας του σεναρίου δια χειρός Oliver Stone (λίγο αθυρόστομο βέβαια) αλλά κυρίως ενός καταπληκτικού Al Pacino. Στην απολαυστικότερη ερμηνεία της καριέρας του φωνάζει, βρίζει, μεθάει, πέφτει με τα μούτρα στους «κουραμπιέδες» και μας λέει “SAY HELLO TO MY LITTLE FRIEND”!

5. CARLITO’S WAY (USA, 1993)

Ο Carlito ένας πρώην έμπορος ναρκωτικός αφού αποφυλακιστεί αποφασίζει να αφήσει πίσω τις παρανομίες και αναζητά μια ήρεμη ζωή. Όμως οι παλιοί λογαριασμοί δεν έχουν κλείσει με τους μπελάδες να τον κυνηγούν όσο και να προσπαθεί να τους αποφύγει. Ο Brian De Palma στην δεύτερη συνεργασία του με τον Al Pacino κάνει ίσως την καλύτερή του ταινία. Μια ταινία με έντονο δραματικό στοιχείο το οποίο αποδίδει με μοναδικό τρόπο ο Al Pacino ο οποίος μας κάνει να συμπάσχουμε με τον ήρωα στην προσπάθειά του να κερδίσει τον παλιό του έρωτα (εξαιρετική η χημεία του με την Penelope Ann Miller) και ένα νέο τρόπο ζωής. Αγνώριστος εμφανισιακά αλλά ευτυχώς όχι και ερμηνευτικά ο Sean Penn σε έναν καθοριστικό για τη πλοκή ρόλο.

4. ONCE UPON A TIME IN AMERICA (USA - ITALY, 1984)

O Sergio Leone, ο δημιουργός των καλύτερων 'spaghetti western', στην τελευταία του σκηνοθετική δουλειά μας χαρίζει μια επική ταινία. Ένας γκάνγκστερ επιστρέφει στην Νέα Υόρκη μετά από πολλά χρόνια αυτοεξορίας, όπου από τις αναμνήσεις του (συνεχής η χρήση flashback) μαθαίνουμε για το παρελθόν του, μέσα από το οποίο δοκιμάζονται οι έννοιες της φιλίας, του έρωτα, της προδοσίας και της εκδίκησης. Υπέροχη ατμόσφαιρα, συγκινητικές στιγμές και σπουδαίες ερμηνείες σε μια τετράωρη σχεδόν ταινία όπου σενάριο και σκηνοθεσία λειτουργούν στην εντέλεια χωρίς να βαρεθούμε ούτε στιγμή. Στον πρωταγωνιστικό ρόλο ο De Niro είναι εξαιρετικός όπως και όλοι οι υπόλοιποι ηθοποιοί (πρώτος κινηματογραφικός ρόλος της Jennifer Connelly που φαινόταν από μικρή πολυτάλαντη). Μαγευτική η μουσική του Ennio Morricone.

3. PULP FICTION (USA, 1994)

Η ταινία που άλλαξε το είδος τον γκανγκστερικών ταινιών, ξεφεύγοντας από τα στερεότυπα των μαφιόζικων σεναριακά και σκηνοθετικά, και η ταινία που έχει επηρεάσει περισσότερο απ’ όλες τον σύγχρονο κινηματογράφο. Ο «πολτός» που μας σερβίρει ο Tarantino έχει ως βασικές ιστορίες μια ληστεία σε ένα εστιατόριο, ένα δείπνο που πάει στραβά, ένα χαμένο ρολόι και ένα καθάρισμα αυτοκινήτου. Αυτές οι ασύνδετες φαινομενικά ιστορίες παρουσιάζονται με έναν μοναδικό τρόπο με τη χρήση της μη γραμμικής αφήγησης, που βασίζονται σε ένα ιδιαίτερο σενάριο που αν ακολουθήσεις το χιούμορ του δημιουργού θα γελάσεις πολύ. Ωραιότατο soundtrack ενώ και το καστ είναι πραγματικά τέλειο: Samuel Jackson, John Travolta, Uma Thurman, Harvey Keitel, Tim Roth, Christopher Walken, Bruce Willis. Και οι εφτά είναι υπέροχοι!

2. GOODFELLAS (USA, 1990)

Ο Scorsese μας παρουσιάζει την ζωή του Henry Hill ο οποίος όπως μας λέει πάντα ήθελε να γίνει γκάγκστερ και μας δίνει τον ορισμό της μαφιόζικης ταινίας. ‘Ιταλοφερμένοι’ μαφιόζοι, κουστουμαρισμένοι, με λαδωμένα μαλλιά και ιδιαίτερη αδυναμία στην μαγειρική. Το «άγουρο» Mean Street θα εξελιχθεί στο Goodfellas και λίγα χρόνια μετά σε μια ανάλογη ταινία, το Casino. Η καλύτερη ίσως ταινία του σκηνοθέτη, μεταξύ πολλών σπουδαίων, από την αρχή μας κεντρίζει το ενδιαφέρον με την καταπληκτική της αφήγησης και δεν μας αφήνει να βαρεθούμε ούτε δευτερόλεπτο. Βίαιη και αθυρόστομη ταινία που χαρακτηρίζεται και από το εξαιρετικό soundtrack όπου ξεχωρίζουν οι Rolling Stones και ο Eric Clapton. Από την ταινία παρελαύνουν σχεδόν όλες οι μαφιόζικες φάτσες με τον Ray Liotta σε πρωταγωνιστικό ρόλο (και στην καλύτερή του ερμηνεία) με βοηθούς τον De Niro και τον απολαυστικό Joe Pesci ο οποίος προσπαθεί να βρίσει όσο πιο πολύ μπορεί, εκτός αν είναι παρούσα η μάνα του!

1. GODFATHER I (1972), GODFATHER II (1974), άντε και GODFATHER III (1990), (USA)